Bugun butun dunyoda nishonlanadigan International Women’s Day – 8-mart bayrami ortida dramatik va qiziqarli hayot tarixi yotadi. Bu bayram g‘oyasini ilgari surgan ayol – nemis siyosiy faoli Klara Setkin edi. Uning hayotida siyosiy kurash, muhojirlik, katta muhabbat, fojeali yo‘qotishlar va tarixga kirgan g‘oya bor edi.

Kambag‘al qishloqdan dunyo tarixiga

Klara Setkin 1857-yil 5-iyulda Germaniyaning Viderau qishlog‘ida tug‘ilgan. Otasi maktab o‘qituvchisi, onasi esa ayollar ta’limi tarafdori bo‘lgan ziyoli ayol edi. Shuning uchun Klara yoshligidan tenglik va adolat g‘oyalari bilan ulg‘aydi. U jamiyatdagi adolatsizlikni ko‘rar va ayniqsa ishchi ayollar hayotiga befarq qaray olmasdi.

Keyinchalik Klara sotsialistik harakatga qo‘shildi va Germaniyadagi yirik siyosiy kuch – Social Democratic Party of Germany safida faoliyat yuritdi. Biroq o‘sha davrda sotsialistlarga qarshi kuchli qonunlar amal qilardi. Shu sababli u mamlakatni tark etishga majbur bo‘ldi.

Klara bir necha yil Parij shahrida muhojirlikda yashadi. Bu davr uning hayotidagi eng mashaqqatli, ammo muhim yillar bo‘ldi.

Inqilobchiga oshuftalik va 8 mart g‘oyasi

Parijda u rus inqilobchisi Osip Setkin bilan tanishdi. Ular o‘rtasida kuchli muhabbat paydo bo‘ldi. Klara va Osip turmush qurishdi va oilada ikki farzand – Maksim va Konstantin dunyoga keldi.

Ammo baxt uzoq davom etmadi. Ossip Setkin og‘ir kasallikdan vafot etdi. Klara ikki bolasi bilan yolg‘iz qoldi. U ana shunda ham siyosiy faoliyatini to‘xtatmadi.

1910 yilda Kopengagen shahrida xalqaro sotsialist ayollar konferensiyasi bo‘lib o‘tdi. Anjumanda Klara Setkin tarixiy ma’ruzasi bilan chiqdi. U dunyo bo‘ylab ayollar huquqlari kurashini birlashtirish uchun xalqaro ayollar kuni tashkil qilishni taklif etdi.

Bu g‘oya anjumandagi barcha delegatlar tomonidan qo‘llab-quvvatlandi. Shundan keyin turli mamlakatlarda ayollar kuni nishonlana boshlandi va keyinchalik mazkur sana 8 mart sifatida mustahkamlandi.

Urushga qarshi chiqqan ayol

Birinchi jahon urushi boshlanganida Klara Setkin urushga qarshi chiqqan kam sonli siyosatchilardan biri edi. Uning fikricha, urushdan eng ko‘p jabr chekuvchilar ayollar va bolalar bo‘ladi.

Klara Setkin Yevropa bo‘ylab ayollarni tinchlik uchun kurashga chaqirdi.

Klara hayotida shov-shuvli voqea ro‘y bergan. U rassom Sundel bilan turmush qurdi. Ushbu nikoh o‘sha davrda katta muhokamalarga sabab bo‘lgan, chunki ular o‘rtasidagi yosh farqi katta edi. Biroq bu munosabat uzoq davom etmadi va ular keyinchalik ajrashishdi.

Fashizmdan qochish va so‘nggi yillar

1930-yillarda Germaniyada fashistlar hokimiyatga kelgach, Klara Setkin ta’qibga uchray boshladi. Shu sababli u Moskvaga ko‘chib ketdi. 1933 yil 20 iyunda o‘sha yerda vafot etdi.

Klara Setkin nafaqat siyosatchi, balki jamiyatni o‘zgartirishga harakat qilgan kuchli shaxs edi. Uning g‘oyasi – 8 mart bugun dunyo bo‘ylab millionlab ayollar tomonidan nishonlanadi. Oddiy qishloqda tug‘ilgan oddiy qiz butun dunyo taqvimiga kirgan bayram g‘oyasini yaratgan edi. Bu esa uning nomini tarixga abadiy yozib qo‘ydi.

Akbar Anvarov