Бугун бутун дунёда нишонланадиган International Women’s Day – 8 март байрами ортида драматик ва қизиқарли ҳаёт тарихи ётади. Бу байрам ғоясини илгари сурган аёл – немис сиёсий фаоли Клара Цеткин эди. Унинг ҳаётида сиёсий кураш, муҳожирлик, катта муҳаббат, фожеали йўқотишлар ва тарихга кирган ғоя бор эди.

Камбағал қишлоқдан дунё тарихига

Клара Цеткин 1857 йил 5 июлда Германиянинг Видерау қишлоғида туғилган. Отаси мактаб ўқитувчиси, онаси эса аёллар таълими тарафдори бўлган зиёли аёл эди. Шунинг учун Клара ёшлигидан тенглик ва адолат ғоялари билан улғайди. У жамиятдаги адолатсизликни кўрар ва айниқса ишчи аёллар ҳаётига бефарқ қарай олмасди.

Кейинчалик Клара социалистик ҳаракатга қўшилди ва Германиядаги йирик сиёсий куч – Social Democratic Party of Germany сафида фаолият юритди. Бироқ ўша даврда социалистларга қарши кучли қонунлар амал қиларди. Шу сабабли у мамлакатни тарк этишга мажбур бўлди.

Клара бир неча йил Париж шаҳрида муҳожирликда яшади. Бу давр унинг ҳаётидаги энг машаққатли, аммо муҳим йиллар бўлди.

Инқилобчига ошуфталик ва 8 март ғояси

Парижда у рус инқилобчиси Осип Цеткин билан танишди. Улар ўртасида кучли муҳаббат пайдо бўлди. Клара ва Осип турмуш қуришди ва оилада икки фарзанд – Максим ва Константин дунёга келди.

Аммо бахт узоқ давом этмади. Оссип Цеткин оғир касалликдан вафот этди. Клара икки боласи билан ёлғиз қолди. У ана шунда ҳам сиёсий фаолиятини тўхтатмади.

1910 йилда Копенгаген шаҳрида халқаро социалист аёллар конференцияси бўлиб ўтди. Анжуманда Клара Цеткин тарихий маърузаси билан чиқди. У дунё бўйлаб аёллар ҳуқуқлари курашини бирлаштириш учун халқаро аёллар куни ташкил қилишни таклиф этди.

Бу ғоя анжумандаги барча делегатлар томонидан қўллаб-қувватланди. Шундан кейин турли мамлакатларда аёллар куни нишонлана бошланди ва кейинчалик мазкур сана 8 март сифатида мустаҳкамланди.

Урушга қарши чиққан аёл

Биринчи жаҳон уруши бошланганида Клара Цеткин урушга қарши чиққан кам сонли сиёсатчилардан бири эди. Унинг фикрича, урушдан энг кўп жабр чекувчилар аёллар ва болалар бўлади.

Клара Цеткин Европа бўйлаб аёлларни тинчлик учун курашга чақирди.

Клара ҳаётида шов-шувли воқеа рўй берган. У рассом Цундел билан турмуш қурди. Ушбу никоҳ ўша даврда катта муҳокамаларга сабаб бўлган, чунки улар ўртасидаги ёш фарқи катта эди. Бироқ бу муносабат узоқ давом этмади ва улар кейинчалик ажрашишди.

Фашизмдан қочиш ва сўнгги йиллар

1930-йилларда Германияда фашистлар ҳокимиятга келгач, Клара Цеткин таъқибга учрай бошлади. Шу сабабли у Москвага кўчиб кетди. 1933 йил 20 июнда ўша ерда вафот этди.

Клара Цеткин нафақат сиёсатчи, балки жамиятни ўзгартиришга ҳаракат қилган кучли шахс эди. Унинг ғояси – 8 март бугун дунё бўйлаб миллионлаб аёллар томонидан нишонланади. Оддий қишлоқда туғилган оддий қиз бутун дунё тақвимига кирган байрам ғоясини яратган эди. Бу эса унинг номини тарихга абадий ёзиб қўйди.

Акбар Анваров