O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi uzoq yillar davomida asosan intuitsiya va oldingi avlodlar tajribasiga tayanib kelgan. Biroq bugungi kundagi keng ko‘lamli vazifalar mutlaqo boshqacha yondashuvni – aniq hisob-kitoblar va qat’iy tartiblarga asoslangan boshqaruvni talab qilmoqda.

«Ismatova Mashxura» xo‘jaligi rahbari Firdavs Rahmatov 15 yillik faoliyati davomida 120 gektar yer maydonida mukammal ishlaydigan tizimni shakllantirdi. Nagoya iqtisodiyot universitetida ta’lim olgan mutaxassis yapon biznes etikasini mahalliy sharoitga moslashtirishga muvaffaq bo‘lgan.

Biz u bilan tizimli menejmentning o‘nlab xodimlar ishini qanday muvofiqlashtirishi va nega bugun agrar sohada xalqaro tajriba hal qiluvchi ahamiyat kasb etayotgani haqida suhbatlashdik.

– Firdavs, ish faoliyatingiz qanday boshlangan va unga yapon boshqaruv standartlarini joriy etish fikri qanday tug‘ilgan?

– Men agrobiznesni murakkab operatsion tizim deb qabul qildim. Boshqaruvimizda 120 gektar yer bor edi va bu yerlardan samarali foydalanishimiz uchun aniq strategiya zarur edi.

Men avvalo moliyaviy barqarorlik va resurslarni aniq taqsimlashga e’tibor qaratdim. Keyinchalik Yaponiyadagi ta’lim shu fikrimni tasdiqladi: jarayonlardagi tartibsizlik foydani «o‘ldiradi». Shuning uchun biz ishlab chiqarish dasturlarini qat’iy rejalashtirishga o‘tdik.

– Siz Yaponiyada bir necha yil tahsil olgansiz. U yerdagi «biznes madaniyat» O‘zbekistondagi fermer xo‘jaligida qanday qabul qilindi?

– Yaponcha yondashuv – bu, avvalo, intizom va mayda detallarga e’tibor. «Ismatova Mashxura»da men shaxsiy mas’uliyat tamoyilini joriy qildim.

48 nafar doimiy xodimning har biri o‘z vazifasi va umumiy natijaga ta’sir doirasini aniq biladi. Biz «qo‘lbola boshqaruv»dan voz kechdik, ya’ni rahbar har bir qadamni nazorat qilishi shart bo‘lgan tizimdan chiqdik.

Natijada, men xorijda o‘qib yurgan paytimda ham ish jarayonlari barqaror ishlab turadigan holatga keldi.

– Masofadan boshqaruv agrar sohada qiyin deb hisoblanadi. Siz bunga qanday erishdingiz?

– Bu yerda asosiy omil – oldindan rejalashtirish. Biz ish jadvallarini, o‘g‘it va yoqilg‘i sarfi me’yorlarini oldindan belgilab qo‘yardik.

Men esa real vaqtda hisobotlar olib bordim. Rahbar sifatida mening vazifam – strategik qarorlar qabul qilish va moliyaviy nazorat edi. Agar tizim to‘g‘ri qurilgan bo‘lsa, rahbarning jismoniy ishtiroki faqat inqiroz holatlarida kerak bo‘ladi.

– Siz bir necha tillarni bilasiz. Bu ishda qanchalik ahamiyatli?

– Til bilish – bu texnologiyalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish imkoniyati. Masalan, yapon tilini bilish menga ularning boshqaruv usullarini asl manbada o‘rganish imkonini berdi.

Ingliz tili esa xalqaro bozorlar va uskuna yetkazib beruvchilarga yo‘l ochadi. Bugun til bilmagan menejer faqat o‘z hududi bilan cheklanib qoladi. Men esa xo‘jaligimizni jahon standartlariga olib chiqishni maqsad qilganman.

– So‘nggi paytlarda qanday agrotexnologiyalarni joriy etdingiz?

– Biz texnika parkini yangiladik va sug‘orish tizimlarini optimallashtirdik. Asosiy e’tiborni resurs tejashga qaratdik.

Bugun suv va yer – eng muhim aktivlar. Shuning uchun ulardan samarasiz foydalanish mumkin emas. Biz ekin almashlab ekish tizimini qayta ko‘rib chiqdik va tuproq holatini aniq tahlil qilish usullarini joriy etdik.

Bu esa maydonni kengaytirmasdan hosildorlikni oshirish va xarajatlarni kamaytirish imkonini berdi.

– 15 yillik tajribadan keyin boshqaruvni to‘liq boshqalarga topshirish istagi bo‘lmadimi?

– Yaponiyada o‘rganganim – amaliyot birinchi o‘rinda turadi. Men strategik boshqaruvda doim ishtirok etdim.

Asosiy maqsadim – xo‘jalikni avtonom va kengaytirishga tayyor tizimga aylantirish edi. Hozir esa bu tajribani xalqaro loyihalarga integratsiya qilish ustida ishlayapman.

Hozirda men tajribamizni xalqaro loyihalarga integratsiya qilish uchun zamin yaratmoqdaman. AQShda tasdiqlangan F-1 maqomi Amerika qishloq xo‘jaligini boshqarish modellarini o‘rganish sari qo‘yilgan qadamdir.

– Sohaning hozirgi holatiga qanday baho berasiz?

– Eng katta muammo – tizimlilikning yetishmasligi. Ko‘pchilik hali ham «ob-havoga qarab» ishlayapti.

Professional agrobiznes – bu har bir mahsulot tannarxini u yerga urug‘ tushishidan oldin bilish demak. Bizga sohada global qarashlarga ega rahbarlar kerak.

– Eng katta yutug‘ingiz nima?

– Barqaror jamoa yarata olganim, deb o‘ylayman. Barcha xodimlarimiz – malakali mutaxassislar.

Biz shunday sharoit yaratdikki, odamlar qishloqda qolib, rivojlanishni xohlaydi. Bu xo‘jalik nafaqat men, balki o‘nlab oilalar uchun barqarorlik manbai bo‘ldi.

– Agrobiznes va texnologiya kompaniyalari o‘rtasidagi o‘xshashlik...

– Rahmatov tajribasi shuni ko‘rsatadiki, bugun turli sohalar o‘rtasidagi chegaralar yo‘qolib bormoqda. Yirik agrobiznesni boshqarish usullari texnologiya kompaniyalarini boshqarishdan deyarli farq qilmaydi.

Yapon biznes maktabi va mahalliy amaliyot uyg‘unligi orqali yaratilgan mazkur model o‘zgaruvchan bozor sharoitida samarali ishlamoqda va milliy miqyosda kengaytirish imkoniyatiga ega.

Bu kabi misollar agrar sohaning an’anaviy fermerlikdan professional boshqaruvga o‘tayotganini ko‘rsatadi. Bugun yer sifati bilan bir qatorda rahbar intellektual salohiyati ham hal qiluvchi omilga aylanmoqda.

Zoir Muhammadov suhbatlashdi