Ўзбекистонда кичик ва микро гидроэлектр станцияларини қуришга хусусий секторни кенг жалб қилиш учун электр энергиясини харид қилишнинг янги рағбатлантирувчи механизми жорий этилади.

Бу Президентнинг 19 августдаги ПҚ–298-сон қарорида белгиланган.

Қарорга кўра, қуввати 5 МВтгача бўлган кичик ва микро ГЭСларни қуриш бўйича лойиҳа ташаббускорлари «E-auksion» электрон савдо майдончасида аниқланади. Аукционда ГЭС ишлаб чиқарадиган электр энергиясини сотиб олиш тарифи пасайтириб борилади. Бунда савдолар учун нафақат бошланғич, балки энг қуйи нарх ҳам белгиланади.

Тарифлар II гуруҳ истеъмолчилари учун амалдаги электр энергияси нархига боғланади.

Хусусан:

• қуввати 500 кВтгача бўлган микро ГЭСларда бошланғич нарх — амалдаги тарифнинг 150 фоизи, энг қуйи нарх — 50 фоизи;
• 500 кВтдан 2 МВтгача бўлган кичик ГЭСларда — мос равишда 120 ва 40 фоиз;
• 2 МВтдан 5 МВтгача бўлган ГЭСларда эса — 100 ва 30 фоиз этиб белгиланади.

Яъни, янги микро ГЭС лойиҳалари учун аукцион юқори бошланғич харид тарифи билан бошланиши мумкин. Бу тадбиркор учун ишлаб чиқарилган электр энергиясини нисбатан манфаатли нархда сотиш имкониятини яратади ва кичик гидроэнергетикага хусусий инвестицияларни жалб қилишни рағбатлантиришга қаратилган.

Бироқ бу ерда гап тадбиркорларга тариф миқдорида тўғридан-тўғри бюджет маблағи берилиши ҳақида эмас. Қарордаги асосий механизм — ГЭСда ишлаб чиқарилган электр энергиясини белгиланган аукцион тарифи бўйича сотиб олиш орқали лойиҳанинг иқтисодий жозибадорлигини оширишдан иборат.

Шу билан бирга, кичик ва микро ГЭСларни лойиҳалаш ҳамда қуриш тартиблари ҳам енгиллаштирилмоқда. Масалан, қуввати 50 кВтгача ва иншоот ҳажми 300 куб метрдан ошмайдиган айрим микро ГЭСлар учун шаҳарсозлик экспертизаси ва давлат архитектура-қурилиш назоратидан ўтиш талаби бекор қилиниши белгиланган.

Умуман, қарор билан 2026–2030 йилларда мамлакатда кичик ва микро ГЭСларнинг умумий қувватини 204 МВтдан ошириш ва улар ҳисобига йилига 620 млн кВт/соат экологик тоза электр энергияси ишлаб чиқариш мақсад қилинган.