АҚШ президенти Доналд Трамп Хитой раиси Си Цзинпиннинг таклифига биноан 13-15 май кунлари давлат ташрифи билан ушбу мамлакатга ташриф буюриши ҳақида хабар бергандик.

Дунё афкор оммаси Трампнинг Пекинга ташрифини катта қизиқиш ва ҳаяжон билан кутмоқда. Зеро, бу шунчаки навбатдаги дипломатик учрашув эмас, балки жаҳондаги икки энг йирик иқтисодиёт ўртасидаги «музларни эритиш»га қаратилган стратегик қадам бўлиши мумкин.

Халқаро алоқалар кенгашининг (Council On Foreign Relations) Хитой бўйича стратегик ташаббуслар раҳбари Раш Доши Доналд Трамп ва Си Цзинпин ўртасидаги бўлажак музокараларнинг кун тартибини прогноз қилди. Унинг тахминига кўра, мулоқот марказидан тўртта муҳим йўналиш ўрин олиши кутилмоқда.

Биринчиси — иқтисодий масала. Хитойнинг мақсади — технология ва саноат соҳасидаги мавқеини янада мустаҳкамлаш ҳамда секинлашаётган иқтисодиётини жонлантириш учун вақтдан ютишдир. Оқ уй раҳбари эса ўз сайловчиларига кўз-кўз қилиш учун кўпроқ рамзий ғалабаларга эришишни кўзламоқда. Хусусан, Пекин Boeing самолётларини ва Америка соясини сотиб олиш борасидаги йирик шартномаларга имзо қўйиши, шунингдек, аввалги ишчи даражасидаги музокараларда белгилаб олинган «Савдо палатаси» ва унга параллел равишда «Инвестиция палатаси» ташкил этилишини эълон қилиши мумкин.

Иккинчиси — Тайван. Хитойлик экспертларнинг фикрича, Пекин АҚШ расмий сиёсатининг ўзгаришига, яъни Вашингтон Тайван мустақиллигини шунчаки «қўллаб-қувватламаслиги» эмас, балки унга очиқчасига «қарши» экани ҳақида баёнот беришига ҳамда Америка қурол-яроғлари савдоси бўйича дастлабки маслаҳатлашувлар ўтказилишига эришишга ҳаракат қилади. Айтиш жоизки, аввалроқ АҚШ Тайванга йирик қурол-яроғ пакетини етказишни кечиктирган, Трампнинг ўзи ҳам Си Цзинпин билан қурол сотиш масаласини муҳокама қилганини очиқ тан олган.

Учинчи масала — Эрон. Трамп ва Си учрашув ўтказаётган бир пайтда, АҚШ Ҳарбий-денгиз кучлари Ҳўрмуз бўғозини қамал қилиб туриши ва Эрон нефтининг энг йирик харидори — Хитойга йўл олган танкерларни ўтказмаётгани, албатта, ноқулай вазият ҳисобланади. Қолаверса, Пекин Теҳронга сиёсий ва эҳтимол, разведка маълумотлари билан ёрдам бермоқда ҳамда дронлар учун эҳтиёт қисмлар, ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ва ракеталар етказиб беришни қайта тиклашга интилмоқда. Катта эҳтимол билан, ҳар икки томон ҳам ушбу масалада сезиларли натижага эриша олмайди. Бироқ ғайриоддий вазиятга қарамай, саммитнинг ўтказилиши — икки етакчи ҳам, ҳатто пойдевори заиф бўлса-да, барқарорлик кўринишини яратишдан манфаатдор эканини англатади.

Тўртинчиси — сунъий интеллект. Байден ва Си Цзинпиннинг 2023 ва 2024 йиллардаги учрашувларида СИ бўйича мулоқот учун илк пойдевор қўйилган ва энг муҳими — ядровий тугмани сунъий интеллектга ишониб топширмаслик борасида муҳим тўхтамга келинган эди. Трамп ва Си иштирокидаги шу ҳафтадаги юзма-юз учрашув эса ушбу йўналишни яна илгари суриш ва ҳеч бўлмаганда дастлабки, аммо амалий натижаларни қўлга киритиш учун қулай имконият бўлиши мумкин.