3 ноябр куни АҚШда Конгрессга оралиқ сайловлар ўтказилди. Reuters, Associated Press ва бошқа етакчи ахборот агентликлари маълумотларига кўра, демократлар республикачилар назоратида бўлган бир қатор округ ва штатларда ғалаба қозонди.

Associated Press демократлар Сенатда кўпчиликка эришганини маълум қилди. Reuters ҳам партиянинг Конгресснинг ҳар икки палатасида устунликка эришгани ҳақида хабар берди. Айрим округларда якуний натижаларни расмийлаштириш жараёни давом этмоқда. 

Сайловда демократлар ҳатто анъанавий равишда республикачилар кучли ҳисобланган Техас, Огайо, Канзас ва Жанубий Каролина каби штатларда ҳам муҳим натижаларга эришди.

Нега бу сайлов Трамп учун муҳим?

АҚШ Конгресси икки палатадан – 435 аъзоли Вакиллар палатаси ва 100 аъзоли Сенатдан иборат.

Президент қонунларни амалга оширувчи ижро ҳокимиятига раҳбарлик қилади. Бироқ федерал бюджетни тасдиқлаш, янги қонунларни қабул қилиш ва ҳукумат фаолиятини назорат қилишда Конгресс ҳал қилувчи ваколатларга эга.

Шу пайтгача республикачилар ҳар икки палатада кўпчиликка эга бўлиб, уларда Трампнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлаш имконияти бор эди.

Энди вазият ўзгаради. Демократлар назоратидаги Конгресс президент таклиф қилган қонунларни рад этиши, уларга ўзгартириш киритишни талаб қилиши ёки бюджет маблағларини ажратиш шартларини қайта кўриб чиқиши мумкин.

Бу Трамп президентликдан кетади, дегани эмас. Унинг ваколат муддати 2029 йил январгача давом этади. Бироқ 2027 йил январда янги Конгресс иш бошлагач, президент муҳим қарорлар бўйича демократлар билан келишишга мажбур бўлиши мумкин.

Трампни импичмент кутиши мумкинми?

Демократлар Вакиллар палатасини назорат қилса, Трамп маъмурияти фаолияти бўйича парламент текширувларини бошлаш имкониятига эга бўлади.

Конгресс қўмиталари вазирлар ва юқори лавозимли амалдорларни эшитувларга чақириши, ҳужжатлар талаб қилиши, давлат маблағларининг сарфланишини текшириши мумкин.

Бундан ташқари, Вакиллар палатаси президентга нисбатан импичмент жараёнини бошлаш ваколатига эга.

Бироқ импичмент президентни автоматик равишда лавозимидан четлатмайди.

Бунинг учун аввал Вакиллар палатасида оддий кўпчилик билан айблов тасдиқланиши, кейин Сенатда сенаторларнинг учдан икки қисми президентни айбдор деб топиши керак.

Демак, демократларнинг Конгрессда кўпчиликка эришиши Трампни лавозимидан четлатиш учун ўзи етарли эмас.

Трамп биринчи президентлик муддатида икки марта импичментга учраган, аммо ҳар икки ҳолатда ҳам Сенат уни лавозимидан четлатмаган.

Шунингдек, Трамп президентлик фармонлари орқали ижро ҳокимияти ваколатлари доирасида қарорлар қабул қилишда давом эта олади.

Бироқ фармонлар Конгресс қабул қилган қонунларга зид бўлмаслиги керак. Улар судларда ҳам баҳслашилиши мумкин.

Демократлар эса қонунчилик ва бюджет механизмлари орқали айрим президентлик ташаббусларини чеклашга ҳаракат қилиши мумкин.

Шу сабабли АҚШда ижро ҳокимияти ва Конгресс ўртасида сиёсий келишмовчиликлар кўпайиши эҳтимоли бор.

Халқаро сиёсатда муҳим жиҳатлардан бири – АҚШ ташқи сиёсатининг кейинги йўналиши.

Трамп Россия ва Украина ўртасидаги урушни дипломатик келишув орқали якунлашга қаратилган ташаббусларни илгари сурмоқда.

Конгрессдаги янги кучлар мувозанати Украинага ҳарбий ва молиявий ёрдам ажратиш, Россияга нисбатан санкциялар, НАТО ва Европа давлатлари билан муносабатлар бўйича қарорларга таъсир қилиши мумкин.

Масалан, демократлар Украинага ёрдам дастурларини қўллаб-қувватлаши ёки Трамп маъмуриятидан Россия билан музокаралар юзасидан батафсил ҳисобот талаб қилиши мумкин.

Бироқ ташқи сиёсат тўлиқ Конгресс қўлига ўтмайди. Президент дипломатик музокаралар олиб бориш, ижро ҳокимияти доирасида санкциялар жорий этиш ва ҳарбий кучларни бошқаришда катта ваколатларни сақлаб қолади.

Шунинг учун сайлов натижалари АҚШнинг Россия ва Украина бўйича сиёсати дарҳол ўзгаришини англатмайди.

Трамп сайлов натижаларига қандай муносабат билдирди?

Reuters хабарига кўра, сайлов натижалари маълум бўла бошлагач, Трамп ижтимоий тармоқда ўзи сайлов бюллетенида бўлмаганини, агар қатнашганида республикачилар катта фарқ билан ғалаба қозонишини таъкидлаган. 

Шу билан бирга, ABC News келтирган маълумотга кўра, Трамп The New York Times нашрига берган интервьюсида сайлов натижаларини қабул қилишга тайёрлигини билдирган ва демократлар билан ишлаш имкониятини ҳам истисно этмаган.  

Хулоса қилиб айтганда, АҚШдаги оралиқ сайловлар президентни алмаштирмайди. Улар қонун чиқарувчи ҳокимиятдаги кучлар нисбатини белгилайди.

Демократлар Конгресснинг ҳар икки палатасини назорат қилса, Трампнинг қолган президентлик муддатида қонунлар, бюджет, юқори лавозимларга тайинловлар ва ҳукумат фаолияти устидан назорат борасида янги сиёсий шароит юзага келади.

Энг муҳими, президент билан Конгресс ўртасидаги келишувлар АҚШнинг нафақат ички сиёсатига, балки Украина уруши, халқаро савдо, миграция ва Марказий Осиё билан ҳамкорлик каби йўналишларга ҳам таъсир қилиши мумкин.