Ko‘pchilik amaliyotda xodimni malaka oshirish yoki qayta tayyorlash kurslariga yuborishni oddiy xizmat safari bilan bir xil jarayon deb hisoblaydi. Biroq mehnat qonunchiligiga ko‘ra, bular huquqiy maqom va kompensatsiya to‘lovlari jihatidan jiddiy farq qiladigan ikki xil jarayondir. Ushbu noaniqliklarga oydinlik kiritish va qonuniy talablarni to‘g‘ri tushunish ham xodim, ham ish beruvchi uchun muhim hisoblanadi.

O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksida bu masalalar aniq ravishda ajratib ko‘rsatilgan. Kodeksning 286-moddasida turli xizmat safarlari va o‘qitish turlari tasniflangan bo‘lib, birinchi o‘rinda xizmat safari ko‘rsatilgan bo‘lsa, to‘rtinchi o‘rinda ish beruvchining yo‘llanmasi bilan kasbiy tayyorgarlikdan o‘tish, qayta tayyorlash, malaka oshirish va stajirovka o‘tash davri qayd etilgan. Bu jarayonlarning har biri alohida moddalar bilan tartibga solinadi, ya’ni Mehnat kodeksining 287-moddasi bevosita xizmat safarlari va ularga to‘lanadigan kompensatsiyalarga bag‘ishlangan bo‘lsa, 290-modda xodimlarni qayta tayyorlash, malaka oshirish hamda ular bilan bog‘liq kompensatsiya to‘lovlarini tartibga soladi.

Asosiy farq xodimning safar davomida bajaradigan vazifasidadir. Mehnat kodeksining 287-moddasiga muvofiq, xizmat safari bu xodimning ish beruvchining farmoyishiga binoan doimiy ish joyidan tashqarida xizmat topshirig‘ini bajarish uchun boshqa joyga ma’lum muddatga safar qilishidir. Ya’ni, xizmat safariga borgan xodim bevosita ish beruvchidan olgan aniq xizmat topshirig‘ini bajaradi va mehnat faoliyatini davom ettiradi. Agar xodim yo‘llanma asosida qayta tayyorlash yoki malaka oshirishga yuborilsa, u yerda hech qanday ishlab chiqarish topshirig‘ini bajarmaydi, balki asosiy vaqtini o‘qishga va ta’lim olishga sarflaydi. Shu bois, xodimning boshqa joyga malaka oshirish yoki o‘qish uchun yuborilishi hech qachon xizmat safari hisoblanmaydi.

Tabiiy ravishda, boshqa hududga o‘qishga borgan xodimning xarajatlarini qoplash masalasi yuzaga keladi. Mehnat kodeksining 290-moddasi birinchi qismiga ko‘ra, agar ish beruvchining yo‘llanmasi bo‘yicha xodimning kasbiy tayyorgarlik, qayta tayyorlash, malaka oshirish va stajirovkadan o‘tishi boshqa joyga ko‘chishni talab qilsa, unga o‘qish joyiga borib kelish transport xarajatlari hamda turar-joyni ijaraga olish bilan bog‘liq xarajatlar to‘lab beriladi.

Ko‘pchilikni qiziqtiradigan yana bir muhim jihat bu kundalik ovqatlanish va boshqa xarajatlar uchun to‘lanadigan sutkalik pullar masalasidir. Kodeksning 290-moddasi ikkinchi qismida belgilanishicha, jamoa shartnomasida yoki ish beruvchi tomonidan kasaba uyushma qo‘mitasi bilan kelishilgan holda tasdiqlangan ichki hujjatda kasbiy tayyorgarlik, qayta tayyorlash, malaka oshirish va stajirovkaga yuborilgan xodimlarga yashash joyidan tashqarida yashaganlik uchun kompensatsiya, ya’ni sutkalik to‘lovi belgilanishi mumkin. Ya’ni, xodim o‘qishda bo‘lgan davri uchun sutkalik pullarni olishi uchun bu qoida tashkilotning jamoa shartnomasida yoki ichki lokal hujjatlarida ochiq-oydin ko‘rsatilgan bo‘lishi shart. Agar bu hujjatlarda nazarda tutilmagan bo‘lsa, sutkalik to‘lovlarni amalga oshirishda muammolar yuzaga kelishi mumkin.

Hozirgi vaqtda ko‘plab tashkilotlarda jamoa shartnomalari yangilanayotgan yoki qayta ko‘rib chiqilayotgan bir paytda, kadrlar va buxgalteriya bo‘limlariga xodimlarni kasbiy tayyorgarlik, qayta tayyorlash, malaka oshirish va stajirovkaga yuborishda qoplab beriladigan barcha to‘lovlarning, jumladan transport, turar-joy va sutkalik xarajatlarning aniq miqdorlarini ichki hujjatlarga kiritib qo‘yish qat’iy tavsiya etiladi. Bu kelajakdagi turli mehnat nizolarining oldini oladi va qonuniylikni to‘liq ta’minlaydi.