3-noyabr kuni AQShda Kongressga oraliq saylovlar o‘tkazildi. Reuters, Associated Press va boshqa yetakchi axborot agentliklari ma’lumotlariga ko‘ra, demokratlar respublikachilar nazoratida bo‘lgan bir qator okrug va shtatlarda g‘alaba qozondi.

Associated Press demokratlar Senatda ko‘pchilikka erishganini ma’lum qildi. Reuters ham partiyaning Kongressning har ikki palatasida ustunlikka erishgani haqida xabar berdi. Ayrim okruglarda yakuniy natijalarni rasmiylashtirish jarayoni davom etmoqda. 

Saylovda demokratlar hatto an’anaviy ravishda respublikachilar kuchli hisoblangan Texas, Ogayo, Kanzas va Janubiy Karolina kabi shtatlarda ham muhim natijalarga erishdi.

Nega bu saylov Tramp uchun muhim?

AQSh Kongressi ikki palatadan – 435 a’zoli Vakillar palatasi va 100 a’zoli Senatdan iborat.

Prezident qonunlarni amalga oshiruvchi ijro hokimiyatiga rahbarlik qiladi. Biroq federal budjetni tasdiqlash, yangi qonunlarni qabul qilish va hukumat faoliyatini nazorat qilishda Kongress hal qiluvchi vakolatlarga ega.

Shu paytgacha respublikachilar har ikki palatada ko‘pchilikka ega bo‘lib, ularda Trampning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash imkoniyati bor edi.

Endi vaziyat o‘zgaradi. Demokratlar nazoratidagi Kongress prezident taklif qilgan qonunlarni rad etishi, ularga o‘zgartirish kiritishni talab qilishi yoki budjet mablag‘larini ajratish shartlarini qayta ko‘rib chiqishi mumkin.

Bu Tramp prezidentlikdan ketadi, degani emas. Uning vakolat muddati 2029-yil yanvargacha davom etadi. Biroq 2027-yil yanvarda yangi Kongress ish boshlagach, prezident muhim qarorlar bo‘yicha demokratlar bilan kelishishga majbur bo‘lishi mumkin.

Trampni impichment kutishi mumkinmi?

Demokratlar Vakillar palatasini nazorat qilsa, Tramp ma’muriyati faoliyati bo‘yicha parlament tekshiruvlarini boshlash imkoniyatiga ega bo‘ladi.

Kongress qo‘mitalari vazirlar va yuqori lavozimli amaldorlarni eshituvlarga chaqirishi, hujjatlar talab qilishi, davlat mablag‘larining sarflanishini tekshirishi mumkin.

Bundan tashqari, Vakillar palatasi prezidentga nisbatan impichment jarayonini boshlash vakolatiga ega.

Biroq impichment prezidentni avtomatik ravishda lavozimidan chetlatmaydi.

Buning uchun avval Vakillar palatasida oddiy ko‘pchilik bilan ayblov tasdiqlanishi, keyin Senatda senatorlarning uchdan ikki qismi prezidentni aybdor deb topishi kerak.

Demak, demokratlarning Kongressda ko‘pchilikka erishishi Trampni lavozimidan chetlatish uchun o‘zi yetarli emas.

Tramp birinchi prezidentlik muddatida ikki marta impichmentga uchragan, ammo har ikki holatda ham Senat uni lavozimidan chetlatmagan.

Shuningdek, Tramp prezidentlik farmonlari orqali ijro hokimiyati vakolatlari doirasida qarorlar qabul qilishda davom eta oladi.

Biroq farmonlar Kongress qabul qilgan qonunlarga zid bo‘lmasligi kerak. Ular sudlarda ham bahslashilishi mumkin.

Demokratlar esa qonunchilik va budjet mexanizmlari orqali ayrim prezidentlik tashabbuslarini cheklashga harakat qilishi mumkin.

Shu sababli AQShda ijro hokimiyati va Kongress o‘rtasida siyosiy kelishmovchiliklar ko‘payishi ehtimoli bor.

Xalqaro siyosatda muhim jihatlardan biri – AQSh tashqi siyosatining keyingi yo‘nalishi.

Tramp Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urushni diplomatik kelishuv orqali yakunlashga qaratilgan tashabbuslarni ilgari surmoqda.

Kongressdagi yangi kuchlar muvozanati Ukrainaga harbiy va moliyaviy yordam ajratish, Rossiyaga nisbatan sanksiyalar, NATO va Yevropa davlatlari bilan munosabatlar bo‘yicha qarorlarga ta’sir qilishi mumkin.

Masalan, demokratlar Ukrainaga yordam dasturlarini qo‘llab-quvvatlashi yoki Tramp ma’muriyatidan Rossiya bilan muzokaralar yuzasidan batafsil hisobot talab qilishi mumkin.

Biroq tashqi siyosat to‘liq Kongress qo‘liga o‘tmaydi. Prezident diplomatik muzokaralar olib borish, ijro hokimiyati doirasida sanksiyalar joriy etish va harbiy kuchlarni boshqarishda katta vakolatlarni saqlab qoladi.

Shuning uchun saylov natijalari AQShning Rossiya va Ukraina bo‘yicha siyosati darhol o‘zgarishini anglatmaydi.

Tramp saylov natijalariga qanday munosabat bildirdi?

Reuters xabariga ko‘ra, saylov natijalari ma’lum bo‘la boshlagach, Tramp ijtimoiy tarmoqda o‘zi saylov byulletenida bo‘lmaganini, agar qatnashganida respublikachilar katta farq bilan g‘alaba qozonishini ta’kidlagan. 

Shu bilan birga, ABC News keltirgan ma’lumotga ko‘ra, Tramp The New York Times nashriga bergan intervyusida saylov natijalarini qabul qilishga tayyorligini bildirgan va demokratlar bilan ishlash imkoniyatini ham istisno etmagan.  

Xulosa qilib aytganda, AQShdagi oraliq saylovlar prezidentni almashtirmaydi. Ular qonun chiqaruvchi hokimiyatdagi kuchlar nisbatini belgilaydi.

Demokratlar Kongressning har ikki palatasini nazorat qilsa, Trampning qolgan prezidentlik muddatida qonunlar, budjet, yuqori lavozimlarga tayinlovlar va hukumat faoliyati ustidan nazorat borasida yangi siyosiy sharoit yuzaga keladi.

Eng muhimi, prezident bilan Kongress o‘rtasidagi kelishuvlar AQShning nafaqat ichki siyosatiga, balki Ukraina urushi, xalqaro savdo, migratsiya va Markaziy Osiyo bilan hamkorlik kabi yo‘nalishlarga ham ta’sir qilishi mumkin.