Халқаро «Чегара билмас мухбирлар» (RSF) ташкилоти эълон қилган янги ҳисоботга кўра, дунёда матбуот эркинлиги сўнгги 25 йилдаги энг ёмон ҳолатга тушган. Индекс муаллифлари маълум қилишича, мамлакатларнинг ўртача рейтинги тарихий минимумга яқинлашган.

Ҳисоботда таъкидланишича, дунё мамлакатларининг 52,2 фоизида вазият «мураккаб» ёки «жуда мураккаб» деб баҳоланган. Ташкилот журналистларга нисбатан жиноий таъқиблар, миллий хавфсизлик қонунларининг суиистеъмол қилиниши, суд орқали босим ўтказиш ва журналистик текширувларга тўсиқлар кучайиб бораётганини қайд этган.

RSF таҳририй директори Анн Бокандэ журналистларни ҳимоя қилиш механизмлари етарли эмаслигини, халқаро ҳуқуқ заифлашиб бораётганини ва жазосизлик муҳити кучайганини таъкидлади. Унинг фикрича, вазиятни ўзгартириш учун қатъий кафолатлар ва амалий санкциялар зарур.

Ҳисоботга кўра, журналистлар учун энг хавфли ҳудудлар сифатида Шарқий Европа ва Яқин Шарқ қайд этилган. Хусусан, Россия рейтингда 172-ўринга тушиб, сўнгги бир йилда яна пасайган. RSF Россияда терроризм ва экстремизмга қарши қонунлар матбуот эркинлигини чеклашда фаол қўлланаётганини таъкидлайди. 2026 йил апрель ҳолатига кўра, 48 нафар журналист қамоқда сақланаётгани билдирилган.

Шу билан бирга, Ғазо секторида 2023 йил октябридан бери 220 дан ортиқ журналист ҳалок бўлгани қайд этилган. Улардан камида 70 нафари ўз касбий фаолиятини бажараётган пайтда ўлдирилгани айтилмоқда.

Матбуот эркинлиги энг чекланган давлатлар қаторида Хитой (178-ўрин), Шимолий Корея (179-ўрин) ва Эритрея (180-ўрин) келтирилган. Қатор давлатларда эса қуролли можаролар туфайли вазият оғирлашмоқда, жумладан Ироқ, Судан, Яман ва Жанубий Суданда.

Ҳисоботда ҳуқуқий муҳитнинг ёмонлашгани алоҳида қайд этилган. Бу кўрсаткич 60 фоиздан ортиқ мамлакатларда пасайган. Жумладан, АҚШ 64-ўринга тушиб, сўнгги йилда 7 позицияга пасайган. RSF бунга Дональд Трампнинг оммавий ахборот воситаларига нисбатан танқидлари ва босимларини омил сифатида кўрсатган.

Шунингдек, Лотин Америкасидаги айрим давлатлар раҳбарлари ҳам АҚШдаги сиёсий услубга эргашаётгани қайд этилган. Бу эса уларнинг рейтингдаги ўрнига салбий таъсир кўрсатмоқда.

Ўзбекистон бўйича, RSF маълумотларига кўра, сўнгги йилларда айрим ислоҳотлар амалга оширилганига қарамасдан, матбуот эркинлиги соҳасида ҳали ҳам қатор муаммолар сақланиб қолмоқда. Хусусан, ахборотга кириш имкониятлари чеклангани, журналистлар фаолиятига босим ҳолатлари ва ўзини-ўзи цензура қилиш амалиёти мавжудлиги қайд этилган.

Мамлакатдаги матбуот эркинлиги билан боғлиқ вазиятга 100 баллдан 35,24 балл берилди. Бу – ўтган йилгидан бироз камроқ кўрсаткич. Бироқ Ўзбекистон янги рейтингда ўрнини бир поғонага яхшилган ва 147-ўринни эгаллаб, эркин журналистикага «жуда мураккаб» тўсиқлар қўйилган давлатлар қаторида қолмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, RSF ҳисоботига кўра, дунёда матбуот эркинлиги изчил равишда ёмонлашиб бормоқда ва бу тенденция халқаро ҳамжамият учун жиддий хавф сифатида баҳоланмоқда.