NASA 2026-yil aprel oyi boshida «Artemis-2» missiyasini amalga oshirishni rejalashtirmoqda. Bu parvoz so‘nggi yarim asr ichida Oyga yo‘l olayotgan ilk ekipajli missiya sifatida tarixga kiradi. 1972-yildagi «Apollo» dasturidan so‘ng insonlar ilk bor yana Yer yo‘ldoshiga qaytish arafasida turibdi.

Missiya doirasida to‘rt nafar astronavt Oy atrofida aylanib, Yerga qaytadi. Parvoz taxminan 10 kun davom etadi. Bu safarning asosiy maqsadi – «Orion» kosmik kemasini real sharoitda sinovdan o‘tkazish, ayniqsa, uning hayotni ta’minlash tizimlari va xavfsizlik mexanizmlarini tekshirishdan iborat. Shu jihatdan, ushbu missiya kelgusida insonlarni Oy yuzasiga qayta tushirish uchun hal qiluvchi bosqich sifatida baholanmoqda.

NASA bu safarda xavfsizlikka alohida urg‘u bermoqda. Kema «erkin qaytish» trayektoriyasi bo‘ylab harakatlanadi, ya’ni favqulodda holat yuz bersa, ekipaj avtomatik tarzda Yerga qaytish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu qaror avvalgi dasturlardan farqli ravishda xavfni minimallashtirishga qaratilgan.

Missiyaning yana bir muhim jihati – ilmiy tadqiqotlardir. Parvoz davomida astronavtlar inson organizmiga uzoq kosmik parvozning ta’siri, radiatsiya darajasi, psixologik holat va izolyasiya omillarini o‘rganishadi. Bu ma’lumotlar keyingi, yanada uzoq va murakkab missiyalar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

«Artemis-2» faqat ilmiy emas, balki geosiyosiy ahamiyatga ham ega. So‘nggi yillarda Xitoyning kosmik dasturi faollashib, Oyga inson yuborish rejalari AQSh uchun jiddiy raqobatga aylandi. Shu bois NASA bu missiyani XXI asrda kosmosda yetakchilikni saqlab qolish yo‘lida muhim qadam sifatida ko‘rmoqda.

Shu bilan birga, dastur muayyan muammolarga ham duch kelmoqda. Parvoz bir necha bor kechiktirildi, ayrim texnik loyihalar belgilangan grafikdan ortda qolmoqda. Shuningdek, NASA budjeti va kosmik dasturni qayta shakllantirish bo‘yicha siyosiy bahslar ham davom etmoqda.

Shunga qaramay, «Artemis-2» missiyasi insoniyatning Oyga qaytish yo‘lidagi eng muhim qadamlardan biri sifatida baholanmoqda. Agar u muvaffaqiyatli o‘tsa, keyingi bosqichda insonlarning Oy yuzasiga tushishi va hatto u yerda doimiy infratuzilma yaratish rejalari yanada real tus oladi.