Ўзбекистонда қишлоқ хўжалиги узоқ йиллар давомида асосан интуиция ва олдинги авлодлар тажрибасига таяниб келган. Бироқ бугунги кундаги кенг кўламли вазифалар мутлақо бошқача ёндашувни – аниқ ҳисоб-китоблар ва қатъий тартибларга асосланган бошқарувни талаб қилмоқда.

«Исматова Машхура» хўжалиги раҳбари Фирдавс Раҳматов 15 йиллик фаолияти давомида 120 гектар ер майдонида мукаммал ишлайдиган тизимни шакллантирди. Нагоя иқтисодиёт университетида таълим олган мутахассис япон бизнес этикасини маҳаллий шароитга мослаштиришга муваффақ бўлган.

Биз у билан тизимли менежментнинг ўнлаб ходимлар ишини қандай мувофиқлаштириши ва нега бугун аграр соҳада халқаро тажриба ҳал қилувчи аҳамият касб этаётгани ҳақида суҳбатлашдик.

– Фирдавс, иш фаолиятингиз қандай бошланган ва унга япон бошқарув стандартларини жорий этиш фикри қандай туғилган?

– Мен агробизнесни мураккаб операцион тизим деб қабул қилдим. Бошқарувимизда 120 гектар ер бор эди ва бу ерлардан самарали фойдаланишимиз учун аниқ стратегия зарур эди.

Мен аввало молиявий барқарорлик ва ресурсларни аниқ тақсимлашга эътибор қаратдим. Кейинчалик Япониядаги таълим шу фикримни тасдиқлади: жараёнлардаги тартибсизлик фойдани «ўлдиради». Шунинг учун биз ишлаб чиқариш дастурларини қатъий режалаштиришга ўтдик.

– Сиз Японияда бир неча йил таҳсил олгансиз. У ердаги «бизнес маданият» Ўзбекистондаги фермер хўжалигида қандай қабул қилинди?

– Японча ёндашув – бу, аввало, интизом ва майда деталларга эътибор. «Исматова Машхура»да мен шахсий масъулият тамойилини жорий қилдим.

48 нафар доимий ходимнинг ҳар бири ўз вазифаси ва умумий натижага таъсир доирасини аниқ билади. Биз «қўлбола бошқарув»дан воз кечдик, яъни раҳбар ҳар бир қадамни назорат қилиши шарт бўлган тизимдан чиқдик.

Натижада, мен хорижда ўқиб юрган пайтимда ҳам иш жараёнлари барқарор ишлаб турадиган ҳолатга келди.

– Масофадан бошқарув аграр соҳада қийин деб ҳисобланади. Сиз бунга қандай эришдингиз?

– Бу ерда асосий омил – олдиндан режалаштириш. Биз иш жадвалларини, ўғит ва ёқилғи сарфи меъёрларини олдиндан белгилаб қўярдик.

Мен эса реал вақтда ҳисоботлар олиб бордим. Раҳбар сифатида менинг вазифам – стратегик қарорлар қабул қилиш ва молиявий назорат эди. Агар тизим тўғри қурилган бўлса, раҳбарнинг жисмоний иштироки фақат инқироз ҳолатларида керак бўлади.

– Сиз бир неча тилларни биласиз. Бу ишда қанчалик аҳамиятли?

– Тил билиш – бу технологияларга тўғридан-тўғри кириш имконияти. Масалан, япон тилини билиш менга уларнинг бошқарув усулларини асл манбада ўрганиш имконини берди.

Инглиз тили эса халқаро бозорлар ва ускуна етказиб берувчиларга йўл очади. Бугун тил билмаган менежер фақат ўз ҳудуди билан чекланиб қолади. Мен эса хўжалигимизни жаҳон стандартларига олиб чиқишни мақсад қилганман.

– Сўнгги пайтларда қандай агротехнологияларни жорий этдингиз?

– Биз техника паркини янгиладик ва суғориш тизимларини оптималлаштирдик. Асосий эътиборни ресурс тежашга қаратдик.

Бугун сув ва ер – энг муҳим активлар. Шунинг учун улардан самарасиз фойдаланиш мумкин эмас. Биз экин алмашлаб экиш тизимини қайта кўриб чиқдик ва тупроқ ҳолатини аниқ таҳлил қилиш усулларини жорий этдик.

Бу эса майдонни кенгайтирмасдан ҳосилдорликни ошириш ва харажатларни камайтириш имконини берди.

– 15 йиллик тажрибадан кейин бошқарувни тўлиқ бошқаларга топшириш истаги бўлмадими?

– Японияда ўрганганим – амалиёт биринчи ўринда туради. Мен стратегик бошқарувда доим иштирок этдим.

Асосий мақсадим – хўжаликни автоном ва кенгайтиришга тайёр тизимга айлантириш эди. Ҳозир эса бу тажрибани халқаро лойиҳаларга интеграция қилиш устида ишлаяпман.

Ҳозирда мен тажрибамизни халқаро лойиҳаларга интеграция қилиш учун замин яратмоқдаман. АҚШда тасдиқланган F-1 мақоми Америка қишлоқ хўжалигини бошқариш моделларини ўрганиш сари қўйилган қадамдир.

– Соҳанинг ҳозирги ҳолатига қандай баҳо берасиз?

– Энг катта муаммо – тизимлиликнинг етишмаслиги. Кўпчилик ҳали ҳам «об-ҳавога қараб» ишлаяпти.

Профессионал агробизнес – бу ҳар бир маҳсулот таннархини у ерга уруғ тушишидан олдин билиш демак. Бизга соҳада глобал қарашларга эга раҳбарлар керак.

– Энг катта ютуғингиз нима?

– Барқарор жамоа ярата олганим, деб ўйлайман. Барча ходимларимиз – малакали мутахассислар.

Биз шундай шароит яратдикки, одамлар қишлоқда қолиб, ривожланишни хоҳлайди. Бу хўжалик нафақат мен, балки ўнлаб оилалар учун барқарорлик манбаи бўлди.

– Агробизнес ва технология компаниялари ўртасидаги ўхшашлик...

– Раҳматов тажрибаси шуни кўрсатадики, бугун турли соҳалар ўртасидаги чегаралар йўқолиб бормоқда. Йирик агробизнесни бошқариш усуллари технология компанияларини бошқаришдан деярли фарқ қилмайди.

Япон бизнес мактаби ва маҳаллий амалиёт уйғунлиги орқали яратилган мазкур модель ўзгарувчан бозор шароитида самарали ишламоқда ва миллий миқёсда кенгайтириш имкониятига эга.

Бу каби мисоллар аграр соҳанинг анъанавий фермерликдан профессионал бошқарувга ўтаётганини кўрсатади. Бугун ер сифати билан бир қаторда раҳбар интеллектуал салоҳияти ҳам ҳал қилувчи омилга айланмоқда.

Зоир Муҳаммадов суҳбатлашди