Баъзида ҳаёт бизга эшикларни очади, лекин улардан кириш учун "йўлланма" бермайди. 2014 йилда бешта хорижий университетга ўқишга кириб, аммо моддий етишмовчилик сабабли уйда қолган ўзбек қизининг ҳикояси бугун юзлаб ёшлар учун дунё дарвозасини очиб берувчи катта лойиҳага айланди. Турсуной Усмонова билан суҳбатимиз — йиқилишлар, беш йиллик сабр ва таълимдаги "тикланган адолат" ҳақида.

2014 йил: Бешта "Ҳа" ва битта оғриқли "Йўқ"

Тасаввур қилинг, сиз 18 ёшдасиз. Орзуларингиз осмон қадар баланд. Тунларни китоб устида ўтказиб, Германиянинг энг нуфузли бешта университетидан қабул хатларини оласиз. Америка ва Кореядан ҳам хушхабарлар келади. Ҳар бир электрон почта хабари — бу янги ҳаёт, янги дунё ва ёрқин келажак ваъдаси. Аммо бу хурсандчилик узоққа чўзилмайди.

"Ўша дамларни эсласам, ҳам қувонч, ҳам аччиқ бир бўшлиқни ҳис қиламан," — дейди Турсуной Усмонова. "Почтамга келган 'Congratulations!' деган ёзувларни кўриб сакраб қувонганман. Аммо кейин сукут бошланган. Чунки ўқишга кириш — бу йўлнинг бор-йўғи 10 фоизи эканини ўшанда тушунганман. Қолган 90 фоизи — маблағ, чипта, виза ва турар жой эди."

2014 йилда Ўзбекистонда бугунгидек ахборот оқими йўқ эди. Телеграм каналлари, YouTube’даги грантлар ҳақидаги гидлардан асар ҳам йўқ эди. Турсуной ўзи каби оддий оиладан чиққан қиз қандай қилиб тўлиқ грант ютиши мумкинлигини ўргатадиган битта ҳам ментор топа олмаган. Ота-онасининг эса Германиядаги контракт ва яшаш харажатларини тўлашга имкони йўқ эди.

Бу Турсуной учун шунчаки омадсизлик эмас, балки шахсий фожиа эди. У ўз салоҳияти борлигини билар, лекин тизимдаги тушунарсиз "молиявий девор" унинг йўлини тўсиб қўйганди. Натижада, Германия университетлари ўрнига у Тошкент ахборот технологиялари университетининг (ТАТУ) Ахборот хавфсизлиги йўналишига ҳужжат топширишга мажбур бўлади.

Беш йиллик сукунат ва ички кураш

ТАТУда ўқиш ёмон эмасди, аммо "бой берилган имконият" ҳисси Турсунойни тинч қўймасди. Кўпчилик бундай вазиятда тақдирга тан бериб, оқим бўйлаб сузишни танлайди. Аммо Турсуной бошқача йўл тутди. У беш йил давомида ҳар куни инглиз тилидаги халқаро форумларни титди, хорижий университетларнинг талабларини синчиклаб ўрганди.

"Беш йил давомида мен рад жавоблари билан дўстлашдим. Ҳар бир 'reject' (рад жавоби) менга ниманидир ўргатди. Бирида мотивацион хатим бўш эди, бошқасида молиявий ҳужжатларни нотўғри тўлдирган эдим. Лекин мен таслим бўлмадим. Билардимки, қаердадир барибир ўша мен қидираётган 'тоўлиқ имконият' бор," — дея таъкидлайди қаҳрамонимиз.

Бу йиллар давомида у нафақат ўқиди, балки IT соҳасини мукаммал ўрганди. Python, C++, Java каби дастурлаш тилларини ўзлаштириб, мантиқий фикрлашини чархлади. Аммо унинг асл миссияси барибир таълим соҳасида эди.

Global UGRAD: Музларнинг эриши

Ниҳоят, 4-курсда, кўпчилик ўқишни битириб ишга кириш ҳақида ўйлаётган бир пайтда, Турсунойнинг почтасига узоқ кутилган хабар келди. У АҚШ Давлат департаментининг энг рақобатбардош дастурларидан бири — Global UGRAD финалчисига айланган эди.

Бу дастур шунчаки ўқиш эмасди. Бу — Америка ҳукумати томонидан тўлиқ қопланадиган (ўқиш, авиачипта, турар жой, ойлик стипендия) мўъжиза эди. Турсуной Американинг Grand Valley State University университетига йўл олди.

У ерда у биринчи марта ҳақиқий академик эркинликни, талаба марказий фигура бўлган таълим тизимини ва энг муҳими — халқаро стандартларни кўрди. "Мен Америкада кутубхонанинг ичида яшашга тайёр эдим. У ердаги ҳар бир ресурс, ҳар бир лаборатория менга 2014 йилдаги йўқотилган йилларимнинг ўрнини тўлдириш учун берилгандек эди," — деб хотирлайди Турсуной.

Адлия вазирлигидан "American Councils"гача

Ўзбекистонга қайтгач, Турсуной ўзгариб бўлган эди. У энди шунчаки "ақлли талаба" эмас, балки тизим қандай ишлашини тушунадиган мутахассис эди. У ўз фаолиятини Адлия вазирлиги ҳузуридаги Давлат хизматлари агентлигида ахборот технологиялари бўйича бош мутахассис сифатида бошлади.

Аммо ички интилиш уни барибир таълимга қайтарди. Турсунойнинг American Councils for International Education (Халқаро таълим бўйича Америка кенгашлари) ташкилотидаги фаолияти унинг ҳаётидаги энг муҳим бурилиш нуқталаридан бири бўлди. Бу ерда у халқаро дастурларни (UniCEN, FEP, FLEX) мувофиқлаштирар экан, танлов жараёнлари қандай кечишини, халқаро комиссия номзоддан нималарни кутишини ичкаридан ўрганди.

Укасининг орзусидан юзлаб талабалар муваффақиятигача

Турсунойнинг лойиҳаси шунчаки оилавий ёрдамдан бошланган. 2020 йилда унинг укаси "Мен ҳам Америкада ўқимоқчиман," деганида, Турсуной барча тажрибасини унга сарфлади. Натижа эса ҳайратланарли бўлди: укаси бирданига 15 та университетдан грант ютди.

Бу хабар тарқалгач, Турсунойга мурожаатлар кўпайиб кетди. Шу тариқа "T&T Progress" лойиҳаси дунёга келди. Бугун ушбу лойиҳа ёшга дунёнинг Top-300 талигига кирувчи университетларга киришда ёрдам бермоқда. Натижалар эса залворли: Harvard (магистратура), Carnegie Mellon, University of Toronto, Boston University, NYU каби нуфузли даргоҳларга қабул ва El-Yurt Umidi, Fulbright, Chevening грантлари соҳиблари.

Гап шунчаки ўқишга киришда ҳам эмас. Лойиҳа талабалари қўлга киритаётган "full ride" (тўлиқ қопловчи) грантлар миқдори 280,000 дан 320,000 АҚШ долларигача етмоқда. Бу маблағлар контракт, авиачипта, яшаш ва тиббий суғуртани тўлиқ ўз ичига олади.

Тикланган адолат фалсафаси

"Агар бола иқтидорли бўлса-ю, фақат пули йўқлиги учун ўқий олмаса — бу адолатсизлик. Орзулар ота-онанинг чўнтагига қараб белгиланмаслиги керак," — дейди Турсуной қатъият билан.

Турсунойнинг ўзи ҳам магистратурани "Эл-юрт умиди" гранти асосиса Webster университетида МBА йўналиши бўйича тамомлаган. У бугун нафақат ментор, балки IT соҳасини биладиган, учта тилда эркин гаплашадиган ва халқаро бизнес бошқаруви бўйича мутахассис — замонавий ўзбек аёли тимсолидир.

Келажак режалари:

Ҳозирда у EdTech соҳасида янги лойиҳалар устида ишламоқда. Мақсад — сунъий интеллект ёрдамида ҳар бир ўқувчининг қобилиятини аниқлаш ва унга энг мос университетларни топиб бериш.

"2014 йилда мен йиғлаганман. Бугун эса менинг талабаларим қувончидан йиғлаяпти. Мана шу менинг энг катта ғалабам," — дейди у самимий табассум билан.

Хулоса ўрнида:

Турсуной Усмонованинг ҳикояси — бу ўз вақтида берилмаган имконият учун дунёдан ўч олиш эмас, балки ўша имкониятни бошқаларга яратиб бериш орқали дунёни яхшилаш ҳикоясидир. Эсда тутинг: баъзида энг катта йиқилиш — энг баланд парвоз учун трамплин бўлади.

Асрор МИРЗО тайёрлади