Mustaqilligimizning 35 yilligi nafaqat muhim sana, balki mamlakatimiz bosib o‘tgan taraqqiyot yo‘liga nazar tashlash, erishilgan natijalarni sarhisob qilish va kelgusi maqsadlarni belgilab olish uchun ham muhim fursatdir. O‘tgan davr mobaynida Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida barcha sohalarda keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirildi. Bu o‘zgarishlarning mazmun-mohiyati, erishilgan natijalar va oldimizda turgan vazifalarni keng jamoatchilikka yetkazish maqsadida tahririyatimiz turkum maqolalarni e’lon qilishni boshladi.

Turkum maqolalarda mamlakat taraqqiyotining eng muhim yo‘nalishlari — tashqi siyosat va geosiyosat, davlat boshqaruvi va ichki siyosat, iqtisodiy islohotlar, inson kapitalini rivojlantirish, ijtimoiy himoya va madaniyat, shuningdek, sport hamda milliy brendni shakllantirish masalalari atroflicha yoritiladi.

E’tiboringizga mazkur turkumning to‘rtinchi maqolasini havola qilamiz — Inflyasiyani jilovlash va milliy valyuta barqarorligi: Yangi O‘zbekiston iqtisodiyotining asosiy tayanchi

Inflyasiya har qanday iqtisodiyot uchun eng jiddiy makroiqtisodiy xatarlardan biri hisoblanadi. U narxlar o‘sishi orqali aholi daromadlarining xarid qobiliyatini pasaytiradi, biznes rejalashtirishini qiyinlashtiradi, investitsiya muhitini zaiflashtiradi va milliy valyutaga bo‘lgan ishonchga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Shu bois dunyodagi aksariyat markaziy banklar kabi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ham pul-kredit siyosatining bosh maqsadi sifatida narxlar barqarorligini ta’minlash, ya’ni inflyasiyani past va barqaror darajada ushlab turishni belgilagan.

Prezidentning 2019-yilda qabul qilingan PF–5877-son Farmoni bilan mamlakatda inflyasion targetlash rejimiga bosqichma-bosqich o‘tish boshlandi. Ushbu hujjatga muvofiq, Markaziy bank uchun uzoq muddatli inflyasiya maqsadi 5 foiz etib belgilandi. Bu raqam tasodifiy emas.

Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, past va barqaror inflyasiya iqtisodiy o‘sish, investitsiyalar va aholi farovonligi uchun eng qulay muhitni yaratadi.

Bugungi vaziyat: iqtisodiyot o‘smoqda, ammo inflyasiya bosimi saqlanmoqda

2026-yil O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun ijobiy ko‘rsatkichlar bilan boshlandi. Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) bahosiga ko‘ra, mamlakat iqtisodiyoti yuqori o‘sish sur’atlarini saqlab qolmoqda. Bunga investitsiyalar, xizmatlar sohasining kengayishi, ichki talabning yuqoriligi, pul o‘tkazmalari hamda oltin narxining o‘sishi ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Biroq aynan shu omillar inflyasiya bosimini ham kuchaytirishi mumkin. XVJ 2026-yilda inflyasiya Markaziy bankning 5 foizlik maqsadidan yuqori saqlanishini prognoz qilgan. Bunga tashqi bozorlarda neft va oziq-ovqat narxlarining oshishi, logistika xarajatlarining ko‘payishi hamda kuchli ichki talab sabab qilib ko‘rsatilgan.

Shu munosabat bilan XVJ O‘zbekiston Markaziy bankining qat’iy pul-kredit siyosatini qo‘llab-quvvatlab, inflyasiya maqsadiga erishish uchun asosiy stavka yetarlicha cheklovchi darajada saqlanishi lozimligini ta’kidlagan.

Milliy valyuta barqarorligi nimani anglatadi?

Ko‘pchilik milliy valyuta barqarorligini faqat dollar kursi bilan bog‘laydi. Aslida esa iqtisodiy nazariyada valyuta barqarorligi, birinchi navbatda, uning xarid qobiliyati saqlanishi bilan baholanadi.

Markaziy bank ham bu borada shunday pozitsiyani bildirgan:
«Narxlar barqarorligini ta’minlash aholi va biznesning daromadlari hamda jamg‘armalari xarid qobiliyatini saqlab qoladi, uzoq muddatli iqtisodiy qarorlar qabul qilish uchun qulay muhit yaratadi».

Ya’ni milliy valyutaning haqiqiy qiymati inflyasiya qanchalik nazorat qilinishiga bevosita bog‘liq.

Nega inflyasiyani pasaytirish muhim?

Inflyasiyaning yuqori bo‘lishi birinchi navbatda aholining eng kam daromadli qatlamiga salbiy ta’sir qiladi. Chunki ularning daromadlari narxlar o‘sishiga nisbatan tez moslasha olmaydi.
Shuningdek:
·         biznes uchun xarajatlarni rejalashtirish qiyinlashadi;
·         bank kreditlari qimmatlashadi;
·         investitsiya loyihalarida noaniqlik ortadi;
·         milliy valyutada jamg‘arma qilishga qiziqish kamayadi.

Aksincha, inflyasiya barqaror bo‘lgan mamlakatlarda uzoq muddatli kreditlash, ipoteka bozori va xususiy investitsiyalar tezroq rivojlanadi.

Markaziy bank qanday vositalardan foydalanmoqda?

Inflyasiyani jilovlashda asosiy instrumentlardan biri — asosiy foiz stavkasi hisoblanadi.

Iqtisodiyotda talab haddan tashqari oshganda Markaziy bank stavkani yuqori darajada ushlab turadi. Bu kreditlar o‘sishini ma’lum darajada cheklaydi va ortiqcha pul massasining iqtisodiyotga kirib kelishini sekinlashtiradi.

Markaziy bankning 2026-yil uchun pul-kredit siyosati hujjatida inflyasiya yil oxirigacha pasayishi, 2027-yilda esa 5 foizlik maqsadga yaqinlashishi kutilmoqda.

Faqat Markaziy bankning o‘zi yetarlimi?

Iqtisodchilarning fikricha, inflyasiyaga qarshi kurashni faqat Markaziy bank zimmasiga yuklab bo‘lmaydi.

XVJ ham shunday xulosaga kelgan:
«Inflyasiyani maqsadli darajaga tushirish uchun qat’iy pul-kredit siyosati bilan bir qatorda, tarkibiy islohotlarni davom ettirish ham muhim ahamiyatga ega».

Bu nima degani?

Bu:
·         davlat xarajatlarini oqilona boshqarish;
·         raqobatni kuchaytirish;
·         logistika xarajatlarini kamaytirish;
·         mahalliy ishlab chiqarishni kengaytirish;
·         energiya bozori islohotlarini bosqichma-bosqich amalga oshirish kabi choralar ham inflyasiyani pasaytirishga xizmat qiladi.

Yangi xavflar

2026-yilda geosiyosiy vaziyat ham inflyasiyaga ta’sir ko‘rsatmoqda. Xususan, Yaqin Sharqdagi mojarolar neft narxi va transport xarajatlarining o‘sishiga olib keldi.

XVJ ushbu tashqi omillar O‘zbekistonda ham inflyasiya bosimini kuchaytirishi mumkinligini qayd etgan. Shu bois tashqi shoklar sharoitida Markaziy bank mustaqilligi va inflyasion targetlash rejimi yanada muhim ahamiyat kasb etadi.

Xulosa qilib aytganda, bugungi Yangi O‘zbekiston iqtisodiyoti yuqori o‘sish bosqichida turibdi. Biroq tez iqtisodiy o‘sishning o‘zi yetarli emas. Agar ushbu o‘sish yuqori inflyasiya bilan kechsa, aholi real daromadlari pasayadi va iqtisodiy islohotlar samarasi to‘liq namoyon bo‘lmaydi.

Shu nuqtai nazardan, inflyasiyani jilovlash va milliy valyuta barqarorligini ta’minlash bugungi iqtisodiy siyosatning eng muhim vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Markaziy bankning inflyasion targetlash siyosati, davlatning makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan choralari hamda tarkibiy islohotlarning izchil davom ettirilishi mamlakatda uzoq muddatli iqtisodiy o‘sish uchun mustahkam zamin yaratadi.

Iqtisodiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, barqaror milliy valyuta — bu avvalo barqaror narxlar, aholi ishonchi va samarali iqtisodiy boshqaruv natijasidir.