Яқин Шарқдаги вазият янада мураккаб босқичга кирди. Эрон расмийлари Ҳўрмуз бўғози мамлакат қуролли кучлари томонидан қатъий назоратга олинганини эълон қилди ва бу ҳолат АҚШ Эрон портларига нисбатан жорий этган блокада сақланар экан, давом этишини билдирди.

Бу баёнот АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокаралар арафасида айтилгани билан алоҳида аҳамият касб этади. Чунки айнан Ҳўрмуз бўғози бугунги қарама-қаршиликнинг асосий нуқтасига айланган.

Сўнгги ҳарбий ҳаракатларга қарамай, АҚШ ўзининг асосий стратегик мақсадларига — Эроннинг ядровий ва ракета дастурларини тўлиқ чеклашга эриша олмади. Шу шароитда Вашингтон янги ёндашувга ўтди: урушни чўзмасдан, Эронни заифлаштирилган ҳолда қолдириш ва унинг глобал нефть бозорига таъсирини чеклаш. Бундай сценарийда Ҳўрмуз бўғози устидан назорат ҳал қилувчи омилга айланади.

Айнан шу сабабли АҚШ Эрон портларига нисбатан блокада жорий қилди. Расман бу ҳаракат хавфсизлик ва босим ўтказиш чораси сифатида изоҳланмоқда. Амалда эса бу Эронни иқтисодий ва стратегик жиҳатдан чеклашга қаратилган. Бироқ тўрт кунлик кузатувлар шуни кўрсатдики, блокада тўлиқ ишламаяпти: айрим кемалар ҳали ҳам ҳаракатланмоқда, нефть ташуви қисқарган бўлса-да, бутунлай тўхтаб қолмаган.

Бу ҳолат АҚШ учун ҳам, жаҳон иқтисодиёти учун ҳам мураккаб вазиятни юзага келтирмоқда. Чунки Ҳўрмуз бўғози орқали дунё нефтининг тахминан бешдан бир қисми ўтади. Унинг ёпилиши нафақат минтақавий, балки глобал иқтисодий оқибатларга олиб келиши мумкин. Нефть танқислиги инфляцияни оширади, бозорларда беқарорликни кучайтиради ва сиёсий босимни оширади.

Шу билан бирга, блокаданинг ҳуқуқий мақоми ҳам баҳсли. Халқаро ҳуқуқда тинч даврда бундай чекловлар агрессия сифатида баҳоланади. Бироқ ҳозирги вазиятда расман уруш эълон қилинмаган бўлса-да, амалда ҳарбий ҳаракатлар давом этмоқда. Шу сабабли бу масала сиёсий талқинларга боғлиқ бўлиб қолмоқда.

Ҳозирча АҚШ блокадани куч ишлатмасдан амалга оширяпти — кемалар радиосигналлар орқали йўналтирилмоқда, айрим ҳолларда эса таҳдидлар орқали орқага қайтарилмоқда. Эрон ҳам сулҳ даврида кескин ҳаракатлардан тийилиб турибди. Бу эса ҳар икки томон ҳали тўлиқ тўқнашувдан қочишга ҳаракат қилаётганини кўрсатади.

Бироқ вазият тез ўзгариши мумкин. 21 апрель куни тугайдиган вақтинчалик сулҳ музокараларнинг ҳал қилувчи босқичини белгилайди. Агар келишувга эришилса, томонлар 2015 йилдаги ядровий келишувга ўхшаш форматга қайтиши мумкин. Акс ҳолда эса ҳарбий сценарий яна кун тартибига чиқади.

АҚШ бу эҳтимолга тайёргарлик кўрмоқда: минтақада ҳарбий-денгиз кучлари кучайтирилган, десант ва минадан тозалаш имкониятлари жамланган. Бу Ҳўрмуз бўғозини куч билан очиш варианти ҳам кўриб чиқилаётганини англатади. Бироқ бундай сценарий катта хавф туғдиради. Чунки ҳатто битта муваффақиятли ҳужум нефть бозорида катта инқирозга сабаб бўлиши мумкин.

Эрон ҳам бундай ҳолатда жавобсиз қолмайди. Унинг имкониятлари фақат Ҳўрмуз билан чекланмайди — Қизил денгиз, Форс кўрфази ва минтақадаги энергетика инфратузилмалари ҳам эҳтимолий нишонга айланиши мумкин.

Хулоса қилиб айтганда, Ҳўрмуз бўғози бугун нафақат географик нуқта, балки глобал сиёсат ва иқтисодиёт кесишган стратегик марказга айланган. Яқин кунлардаги музокаралар эса бу можаро қайси йўналишда ривожланишини белгилаб беради: дипломатик келишув орқали барқарорликка қайтиш ёки янада кенг кўламли қарама-қаршиликка юз тутиш.