АҚШ президенти Доналд Трамп яна бир бор Эронга нисбатан кескин позициясини намоён қилди. У шахсий ижтимоий тармоқдаги баёноти орқали Басра кўрфазида жойлашган Харк ороли ҳақидаги қарийб 40 йил аввал айтган фикрларини эслатди ва уларни бугунги вазият билан боғлади.

Бу баёнот Эронга қарши сўнгги ҳарбий ҳаракатлар фонида янгради ва халқаро миқёсда кенг муҳокамаларга сабаб бўлди. Айниқса, Трамп илгари билдирган қарашларини яна кун тартибига олиб чиқиб, улар ҳали ҳам долзарблигини йўқотмаганини таъкидлади.

Трамп ўз чиқишида 1987 йилда берган интервюсидан иқтибослар келтирди. У ўша даврдаёқ АҚШнинг иқтисодий манфаатларини ҳимоя қилиш зарурлигини таъкидлаганини эслатди.

Унинг ўша интервюдаги фикрлари жуда кескин бўлган.

У шундай деган эди: “Мен бу ердаман, чунки мамлакатимизнинг талон-тарож қилинишини кўришдан чарчадим. Нега бориб денгиз соҳилидаги нефт ресурсларининг бир қисмини эгаллаб олмаймиз?” Бу фикрга жавобан берилган “Буни қандай амалга оширар эдингиз?” деган саволга Трамп янада очиқ ва баҳсли позицияни билдирган. “Қўйинг, Эрон олсин. Сиз ҳам нефтни олинг. Сиз кирасиз, биз кирамиз… Бу Яқин Шарқда урушга олиб келади”, деган.

Шу билан бирга, у йирик давлатларнинг аралашуви масаласида ҳам ўз нуқтаи назарини билдирган. Унинг таъкидлашича: “Йирик кучлар буни қилади. Эрон ҳужум қилса, уларнинг нефт объектларидан бирини сизлар ҳам эгалланг ва йўқотишларингизни қопланг.”

Трамп сўнгги чиқишида Эрон билан музокаралар давом этаётганини ва муайян илгарилашлар мавжудлигини таъкидлади. Бироқ у шу билан бирга, келишувга эришилмаган тақдирда кескин чоралар кўрилиши мумкинлигини ҳам очиқ айтди.

Унинг сўзларига кўра: “Агар қисқа вақт ичида келишувга эришилмаса ва Ҳўрмуз бўғози очилмаса, биз барча электр станцияларини, нефт қудуқларини, Харк оролини ва ҳатто сув тозалаш иншоотларини йўқ қилишимиз мумкин.” Трамп бу эҳтимолий ҳаракатларни Эрондаги 47 йиллик режим давомида ҳалок бўлган америкалик аскарлар учун интиқом сифатида баҳолади.

Харк ороли Эрон нефт экспорт тизимининг асосий қисми ҳисобланади. Мутахассислар фикрига кўра, Эрон нефт экспортининг катта қисми айнан шу орол орқали амалга оширилади. Оролда йирик нефт терминаллари жойлашган бўлиб, у глобал энергетика бозори учун стратегик аҳамиятга эга.

Шунингдек, Харк оролининг Ҳўрмуз бўғозига яқин жойлашгани унинг аҳамиятини янада оширади. Бу ҳудуддаги ҳар қандай кескинлик дунё нефт таъминотига бевосита таъсир кўрсатиши мумкин.

АҚШ ва Эрон ўртасидаги муносабатлар эса узоқ йиллардан бери мураккаблигича қолмоқда. Бунинг асосий сабаблари – Эрон ядровий дастури атрофидаги баҳслар, минтақадаги таъсир учун рақобат, иқтисодий санкциялар ва ўзаро ишончсизликдир.

Трамп президентлиги даврида бу зиддият янада кучайди. У Эронга қарши қатъий сиёсат юритиб, стратегик объектлар, жумладан Харк оролини бир неча бор тилга олган. Мутахассислар фикрича, ҳозирги шароитда ҳар қандай ҳарбий кескинлик жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Бу – Яқин Шарқда кенг кўламли можаролар, бошқа давлатларнинг низога тортилиши, тинч аҳоли орасида қурбонлар сони ортиши ва янги гуманитар инқирозларни англатади. Айниқса, энергия ресурсларига боғлиқлик юқори бўлган давлатлар учун бу вазият иқтисодий зарбага айланиши мумкин. Халқаро таҳлилчиларнинг таъкидлашича, бундай кескин баёнотлар кўпинча сиёсий босим воситаси сифатида ишлатилади. Амалда эса, тўлиқ ҳарбий ҳаракатлар катта геосиёсий хавфларни келтириб чиқаради. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ва бошқа халқаро институтлар бундай вазиятларда асосан дипломатик ечимларни илгари суради.

Харк ороли эса нафақат географик нуқта, балки энергетика, сиёсат ва ҳарбий манфаатлар кесишган стратегик ҳудуд ҳисобланади.

Шу сабабли, унинг атрофидаги ҳар қандай кескин баёнот ёки ҳаракат нафақат минтақавий, балки глобал миқёсда жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Трампнинг 40 йил давомида деярли ўзгармаган позицияси эса АҚШ ташқи сиёсатининг айрим жиҳатлари узоқ муддатли стратегик қарашларга асосланишини кўрсатади.

Бироқ ҳозирги шароитда бундай ёндашувлар дунё хавфсизлиги учун янги синовларни келтириб чиқариши мумкин.