Xitoyda logistika inqirozi yuzaga kelishi kutilmoqda. Bunga sabab avtomobil ishlab chiqarish va eksportining o‘sishi bo‘lib, bu mamlakatdan avtomobillarni tashish quvvatlarining taqchilligiga olib keldi. Global logistika infratuzilmasi bunga shunchaki tayyor emasligi ma’lum bo‘ldi. Muammolar allaqachon Xitoy avtomobillarini yetkazib berishga ta’sir ko‘rsatmoqda va ba’zi modellarning tanqisligi hamda yetkazib beriladigan mamlakatlarda avtomobil mahsulotlari narxining ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin.

Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilar uyushmasi (CAAM) ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil iyun oyida mamlakat 1 milliondan ortiq avtomobil eksport qilgan bo‘lib, bu o‘tgan yilga nisbatan 75,1 foizga ko‘pdir.

Wallenius Wilhelmsen xalqaro logistika operatori rahbari Lasse Kristoffersen SAAM ma’lumotlarini tasdiqladi va iyul oyida Xitoydan avtomobil eksporti ham 1 million avtomobildan oshganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, avtomobillarni tashish uchun ixtisoslashtirilgan kemalarga bo‘lgan talab allaqachon mavjud quvvatlardan oshib ketgan. Kompaniyaning Osiyodan qatnovchi yo‘nalishlardagi floti to‘liq yuklama bilan ishlamoqda, shuning uchun avtomobillarning bir qismi muqobil usullar, jumladan, konteynerlar bilan tashilmoqda.

Ixtisoslashtirilgan kemalar tanqisligi tashish xarajatlariga ta’sir ko‘rsatib kelmoqda. The Wall Street Journal nashrining yozishicha, 2026-yilda avtomobil tashuvchi kema fraxt stavkasi 65 foizga oshgan. Iyun oyi oxiriga kelib, avtomobil tashuvchi kema fraxt stavkasi bir kecha-kunduzga taxminan 70 ming AQSh dollariga yetgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2025-yil oxirida 42,5 ming AQSh dollarini tashkil etgan.

Dengiz logistikasiga tushayotgan yuklamaning ortib borishi eksportchilarni muqobil yo‘nalishlar va tashish usullarini, jumladan, Markaziy Osiyo mamlakatlariga yetkazib berish yo‘nalishlarini ham izlashga majbur qilmoqda. Ammo u yerda ham yetkazib berish kanallari uchun raqobat bir necha barobar oshishi hisobiga avtomobillarni belgilangan manzilga yetkazib berish muddatlarini aniq bashorat qilish imkonini bermaydi.

Shunday qilib, Markaziy Osiyoga asosiy yo‘nalishlardan biri o‘tgan Xitoy-Qozog‘iston chegarasidagi «Xorg‘os» nazorat-o‘tkazish punkti orqali 2026 yilning olti oyida Xitoy 219 mingta avtomobil eksport qildi, bu o‘tgan yilga nisbatan 25,7 foizga ko‘pdir. Ko‘rsatkich ushbu davr uchun rekord darajaga yetdi.

Eksportning ko‘payishi Xitoy avtomobillariga bo‘lgan talabning o‘sishiga javob bo‘ldi. Misol uchun, O‘zbekistonda elektromobillar yuqori dinamikani namoyish etmoqda. 2026-yilning yanvar–iyun oylarida O‘zbekiston 37 874 dona elektromobil import qildi, bu o‘tgan yilga nisbatan 2,6 barobar ko‘p bo‘lib, ushbu miqdorning 99,2 foizi Xitoydan keltirilgan.

Xitoy avtomobil brendlari taqchilligi nafaqat Xitoydan olib kelingan modellarda, balki O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan avtomobillarda ham yuzaga kelishi mumkin. Xitoyda logistika yuklamasining ortib borishi mahalliy avtozavodlarda O‘zbekistonda ishlab chiqariladigan avtomobillar uchun butlovchi qismlar va mashinokomplektlar tanqisligini ham keltirib chiqarishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasidagi eng yirik avtomobil zavodlaridan birining ismi sir qolishini istagan vakili avval to‘plangan butlovchi qismlar tufayli hozirda avtomobillarni yig‘ish odatdagidek ketayotganini ta’kidladi. Ammo u yoki bu detalni yetkazib berishdagi har qanday kechikish avtomobillarning butun partiyasini ishlab chiqarish muddatining surilishiga olib kelishi mumkin. Shunda kerakli rangdagi yoki komplektatsiyadagi avtomobilni rejalashtirilgan muddatdan ko‘proq kutishga to‘g‘ri keladi.

Xitoydagi logistika inqirozining mahalliy avtomobil bozorlari uchun asosiy tahdidi tartibsizlik ehtimoli va narx siyosati hamda model takliflarini bashorat qilishning imkonsizligidir. Ushbu xavotirlarning nechog‘li asosli ekanini yaqin oylardagi sotuvlar ko‘rsatishi mumkin, chunki logistika tarangligi sababli dilerlar va avtomobil ishlab chiqaruvchilarning to‘plagan zaxiralari kamayishi ehtimoli mavjud.