Isroil parlamenti (Knesset) terroristik hujumlarda ayblangan falastinliklar uchun o‘lim jazosini standart jazo sifatida belgilovchi qonunni qabul qildi. 

Qonun uchinchi va yakuniy o‘qishda qabul qilindi, 62 a’zo yoqlab, 48 a’zo esa qarshi ovoz berdi. Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu bu tashabbusni qo‘llab-quvvatladi. 

Qonunga ko‘ra, Isroil harbiy sudlari tomonidan «terroristik harakatlar» deb hisoblangan hujumlar uchun sudlangan falastinliklar 90 kun ichida osish yo‘li bilan qatl etiladi, jazo 180 kungacha kechiktirish mumkin, ammo shartli ravishda ozod qilish huquqisiz. 

Nazariy jihatdan, qonun isroilliklarga ham qo‘llanilishi mumkin, ammo amalda bu ehtimoldan yiroq, chunki o‘lim jazosi faqat hujumning maqsadi «Isroil davlatining mavjudligini inkor etish» bo‘lgan holatlar uchun beriladi. Isroilda sudlangan mahbuslar uchun o‘lim jazosi umrbod qamoq jazosi bilan almashtirilishi mumkin. Tanqidchilarning ta’kidlashicha, bu o‘lim jazosi faqat shunga o‘xshash jinoyatlarni sodir etgan yahudiy isroilliklarga emas, balki falastinliklarga nisbatan qo‘llanilishini anglatadi. 

Qonun 2023 yil 7 oktyabrda HAMAS hujumidan keyin o‘ta radikal arboblar tomonidan faol ravishda targ‘ib qilingan. Bunda Milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvir va uning Otzma Yehudit partiyasi muhim rol o‘ynadi. Ovoz berishdan so‘ng u X ijtimoiy tarmoq saytida shunday deb yozdi:«Biz tarix yaratdik! Biz va’da berdik. Biz buni uddaladik». 

Muxolifatdagi demokratlar yetakchisi Yair Golan qonunni tanqid qilib, bu xalqaro sanksiyalarga olib kelishi mumkinligini da’vo qildi. 

«Terrorchilar uchun o‘lim jazosi to‘g‘risidagi qonun Ben-Gvirga bir nechta layk olish uchun mo‘ljallangan keraksiz tashabbusdir», dedi u. «Bu Isroil xavfsizligiga foyda bermaydi». 

G‘azo sektorini nazorat qiluvchi HAMAS guruhi qonunning tasdiqlanishi Isroil qamoqxonalaridagi falastinlik mahbuslarning hayotiga tahdid solayotganini aytdi va xalqaro hamjamiyatni ularning himoyasini ta’minlashga chaqirdi. 

Isroildagi fuqarolik huquqlari Assotsiatsiyasi mamlakat Oliy sudiga qonunni bekor qilishni talab qilib petitsiya topshirdi. «Ushbu qonun konstitutsiyaga zid, kamsituvchi va G‘arbiy Sohildagi falastinliklarga nisbatan qonuniy asossiz qabul qilingan», deyiladi tashkilot bayonotida. 

Endi Oliy sud apellyasiya shikoyatini ko‘rib chiqish-chiqamaslik to‘g‘risida qaror qabul qiladi. 

BMT ekspertlar hay’ati qonunda «terrorizm» ning noaniq ta’riflari mavjudligini ta’kidladi, bu esa «terrorchilikka xos bo‘lmagan» xatti-harakatlar uchun o‘lim jazosi qo‘llanilishiga olib kelishi mumkin. 

Isroilning BʼSelem inson huquqlari tashkiloti G‘arbiy Sohildagi falastinliklar sudlanadigan harbiy sudlarda sudlanish darajasi 96 foizni tashkil etishini va qiynoqlar qo‘llashini da’vo qilmoqda. 

Xalqaro Amnesty International tashkiloti «o‘lim jazosi jinoyatchilikni kamaytirishda umrbod qamoq jazosidan ko‘ra samaraliroq ekanligiga hech qanday dalil yo‘q» deb ta’kidlaydi. Tashkilotning ma’lumotlariga ko‘ra, o‘lim jazosi 54 ta mamlakatda, jumladan, AQSh va Yaponiyada ham saqlanib qolmoqda. Shu bilan birga, global tendensiya uni bekor qilishga qaratilgan: 113 ta mamlakat allaqachon bu jazoni bekor qilgan. 

Isroil butun tarixi davomida rasman ikki marta qatl jazosini amalga oshirgan. Qatl etilganlardan biri 1962-yilda natsistlar urush jinoyatchisi va Xolokost tashkilotchisi Adolf Eychmann bo‘lgan.